Η οικογένεια των δορυφόρων Sentinel-1 είναι η πρώτη συστοιχία του συστήματος Copernicus που ολοκληρώνει την ανανέωσή της

Τι συμβαίνει όταν ο δορυφόρος που παρακολουθούσε επί δώδεκα χρόνια τις μετακινήσεις του εδάφους της Ευρώπης, χιλιοστό προς χιλιοστό, τίθεται τελικά εκτός λειτουργίας;

Τον Ιούνιο του 2026 η αποστολή Copernicus Sentinel-1 πέρασε αθόρυβα ένα από τα σημαντικότερα ορόσημα της ιστορίας της. Στις 24 Ιουνίου η συστοιχία αποκατέστησε τον ονομαστικό εξαήμερο συμβολομετρικό κύκλο επανάληψης (repeat cycle), ο οποίος πλέον υποστηρίζεται από τις δύο νεότερες αποστολές, τους δορυφόρους Sentinel-1C και Sentinel-1D. Πέντε ημέρες αργότερα, στις 29 Ιουνίου, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Διαστημικών Επιχειρήσεων (ESOC) επιβεβαίωσε τον τερματισμό της επιχειρησιακής λειτουργίας του Sentinel-1A, του πρώτου δορυφόρου του συστήματος Copernicus, ο οποίος εκτοξεύθηκε στις 3 Απριλίου 2014 με σχεδιαζόμενη διάρκεια ζωής επτά ετών και αποσύρθηκε μετά από περισσότερα από δώδεκα έτη σε τροχιά.

Ο αστερισμός των δορυφόρων Sentinel-1 είναι, επομένως, η πρώτη από τις έξι συστοιχίες του Copernicus που ολοκληρώνει την ανανέωση του διαστημικού της τμήματος με ολοκαίνουργια «μάτια» στο διάστημα. Η μετάβαση σχεδιάστηκε σκόπιμα να γίνει σταδιακά, καθώς ο Sentinel-1D, που εκτοξεύθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2025 με τον Ariane 6, διέθεσε τα δεδομένα του στους χρήστες στις 17 Απριλίου 2026 και πέταξε επί δύο μήνες παράλληλα με τους Sentinel-1A και Sentinel-1C, ώστε οι επιχειρησιακές ροές επεξεργασίας να ενσωματώσουν τη νέα πλατφόρμα πριν από την απόσυρση της παλαιάς.

Ορισμένα ιστορικά δεδομένα από την πορεία της Sentinel-1 που έχουν σημασία

• 12 έτη λειτουργίας για τον Sentinel-1A, έναντι σχεδιαστικής διάρκειας ζωής 7 ετών.
• Εξαήμερος συμβολομετρικός κύκλος επανάληψης, ο οποίος αποκαταστάθηκε στις 24 Ιουνίου 2026, με τους Sentinel-1C και Sentinel-1D να κινούνται στην ίδια τροχιά με διαφορά φάσης 180 μοιρών.
• Χρόνος επανεπίσκεψης (revisit time) περίπου 1 ημέρας στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, και μικρότερη σε υψηλά γεωγραφικά πλάτη, με τη διάταξη των δύο δορυφόρων.
• Είναι η πρώτη από τις 6 συστοιχίες του προγράμματος Copernicus που ολοκληρώνει την ανανέωσή της.

Γιατί οι έξι ημέρες, και όχι οι δώδεκα, αλλάζουν τον τρόπο εργασίας

Για όποιον παράγει χάρτες εδαφικών μετακινήσεων, ο κύκλος επανάληψης δεν είναι απλή λεπτομέρεια του χρονοδιαγράμματος, είναι η ίδια η φυσική της μέτρησης. Η συμβολομετρία ραντάρ συγκρίνει τη φάση δύο ραδιομετρικών λήψεων από το διάστημα από σχεδόν το ίδιο σημείο του χώρου, και η σύγκριση λειτουργεί μόνο για όσο οι σκεδαστές του εδάφους παραμένουν σταθεροί μεταξύ των δύο διελεύσεων. Είναι σημαντικό επομένως να μην έχει παρέλθει μεγάλο χρονικό διάστημα μεταξύ των δύο λήψεων. Πάνω από βράχο, γυμνό έδαφος και δομημένες περιοχές η σταθερότητα αυτή διατηρείται για μεγάλο χρονικό διάστημα. Πάνω από περιοχές με βλάστηση, αρδευόμενες καλλιέργειες, θίνες και υγροτόπους αυτό δεν ισχύει και ενδέχεται να υπάρξουν μεταβολές μέσα σε λίγες μόλις ημέρες. Ο υποδιπλασιασμός της χρονικής βάσης από τις δώδεκα στις έξι ημέρες, συνεπώς, δεν προσφέρει απλώς διπλάσιο πλήθος εικόνων, διατηρεί τη συμβολομετρική συνοχή (coherence) αξιόπιστη πάνω από επιφάνειες όπου ένα ζεύγος δώδεκα ημερών θα περιείχε ήδη πολύ θόρυβο, ενώ διπλασιάζει το πλήθος των αξιοποιήσιμων ζευγών σε μια στοίβα (stack) συμβολογραμμάτων. Αυτό βελτιώνει την ακρίβεια στην εκτίμηση της ταχύτητας παραμόρφωσης περίπου ανάλογα με την τετραγωνική ρίζα του πλήθους αυτού.

Υπάρχει και μια δεύτερη, ίσως σημαντικότερη πτυχή, στην οποία δίνεται όμως λιγότερη προσοχή. Οι Sentinel-1C και Sentinel-1D υποστηρίζουν το πλήρες σενάριο παρατήρησης χωρίς τους περιορισμούς που ο γηρασμένος Sentinel-1A ήταν αναγκασμένος να δεχθεί κατά τις περιόδους εκλείψεων, οπότε το σχέδιο λήψεων είναι πλέον πιο ομοιόμορφο κατά τη διάρκεια του έτους. Αμφότεροι οι δορυφόροι φέρουν επιπλέον δέκτη Συστήματος Αυτόματης Αναγνώρισης (AIS) για την ανίχνευση πλοίων, καθώς και δέκτες με δυνατότητα λήψης σήματος προσδιορισμού θέσης από το Galileo, για ακριβέστερο προσδιορισμό τροχιάς, γεγονός που ωφελεί άμεσα τη γεωμετρική ποιότητα των προϊόντων. Πρόκειται για ουσιαστική αναβάθμιση σε σχέση με τους Sentinel-1A και 1B, οι οποίοι στηρίζονταν αποκλειστικά σε δέκτη GPS οκτώ καναλιών και δύο συχνοτήτων. Πλέον υπάρχουν περισσότεροι δορυφόροι GNSS τους οποίους μπορούν να παρακολουθούν οι Sentinel-1C και Sentinel-1D κάτι που αυξάνει την ακρίβεια εξαιτίας καλύτερης γεωμετρίας στον προσδιορισμό θέσης (DOP).

Μια σημαντική, πρακτική σημείωση για τη συνέχεια των χρονοσειρών

Η αλλαγή πλατφόρμας δεν πρέπει ποτέ να αξιοποιείται με αυτόματες διαδικασίες και χωρίς ιδιαίτερη προσοχή κατά τη συγκρότηση μιας μακράς χρονοσειράς. Όποιος διατηρεί πολυετή αρχεία παραμορφώσεων ή συνοχής, οφείλει να ελέγξει τον τρόπο με τον οποίο η αλυσίδα επεξεργασίας του διαχειρίζεται λήψεις που περιλαμβάνουν τη μετάβαση από τον Sentinel-1A στους Sentinel-1C και Sentinel-1D, να επαληθεύσει τη συνέχεια των σχετικών τροχιών και των ιχνών, και να αντιμετωπίσει το όριο του Ιουνίου 2026 ως πιθανή ασυνέχεια έως ότου αυτή ελεγχθεί, αντί να θεωρηθεί εκ των προτέρων ανύπαρκτη. Το αρχείο του ίδιου του Sentinel-1A παραμένει πλήρως διαθέσιμο και εξακολουθεί να αποτελεί την αναφορά για ό,τι παρατηρήθηκε μεταξύ 2014 και 2026.

Η γεωχωρική διάσταση

Ο αστερισμός των Sentinel-1 αποτελεί τη ραχοκοκαλιά κάθε υπηρεσίας που αναπτύσσουμε πάνω σε δεδομένα ραντάρ: χαρτογράφηση της έκτασης πλημμυρών ανεξάρτητα από την ύπαρξη νεφών, παρακολούθηση της παράκτιας διάβρωσης και της ακτογραμμής, καθιζήσεις σε δέλτα ποταμών, λιμένες και υποδομές, εδαφική υγρασία και θαλάσσια επιτήρηση. Ένας εξαήμερος κύκλος εξασφαλισμένος για την επόμενη δεκαετία μετατρέπει αρκετές από αυτές από περιστασιακές μελέτες σε πραγματικά επιχειρησιακή παρακολούθηση.

Στην Consortis Geospatial παρακολουθούμε στενά την εξέλιξη του διαστημικού τμήματος του Copernicus, διότι ο σχεδιασμός μιας υπηρεσίας παρακολούθησης ξεκινά από την ειλικρινή απάντηση σε ένα απλό ερώτημα: πόσο συχνά, και πόσο αξιόπιστα, μπορούμε πραγματικά να παρατηρήσουμε.

Πηγές: ESA Copernicus Sentinel Online, Copernicus Data Space Ecosystem and the European Commission DG DEFIS, Ιούνιος και Ιούλιος 2026.

Βιβλιογραφία [Πρόσβαση, 5 Αυγούστου 2026].

1. Arianespace (4 November 2025). With Ariane 6, Arianespace successfully launches Copernicus Sentinel-1D satellite. https://newsroom.arianespace.com/?p=47240.
2. Copernicus Data Space Ecosystem (24 June 2026). Sentinel-1C/1D Final Orbital Configuration Achieved.https://dataspace.copernicus.eu/news/2026-6-24-s1cd-final-orbital-configuration-achieved Mirror: https://sentinels.copernicus.eu/-/sentinel-1c/1d-final-orbital-configuration-achieved.
3. Copernicus Data Space Ecosystem (30 June 2026). Copernicus Sentinel-1A Satellite End of Operations After 12 Years of Service. https://dataspace.copernicus.eu/news/2026-6-30-copernicus-sentinel-1a-satellite-end-operations-after-12-years-service.
4. Copernicus Data Space Ecosystem (2 April 2026). Sentinel-1D user data opening and future plans. https://dataspace.copernicus.eu/news/2026-4-2-sentinel-1d-user-data-opening-and-future-plans.
5. Copernicus Data Space Ecosystem / Sentinel Online (28 May 2026). Sentinel-1 orbital reconfiguration dates. https://dataspace.copernicus.eu/news/2026-5-28-sentinel-1-orbital-reconfiguration-dates.
6. ESA (4 November 2025). Sentinel-1D is launched on Ariane https://www.esa.int/ESA_Multimedia/Videos/2025/11/Sentinel-1D_is_launched_on_Ariane_6.
7. European Commission, DG Defence Industry and Space (30 June 2026). Sentinel-1A concludes its mission, leaving a lasting legacy for Copernicus. https://defence-industry-space.ec.europa.eu/sentinel-1a-concludes-its-mission-leaving-lasting-legacy-copernicus-2026-06-30_en.
8. EUSPA / European Commission (6 October 2025). Countdown to launch: Copernicus Sentinel-1D lifts off in November. https://eu-space.europa.eu/news/observer-countdown-launch-copernicus-sentinel-1d-lifts-november.
9. Ferretti, A., Prati, C., and Rocca, F. (2001). Permanent scatterers in SAR interferometry. IEEE Transactions on Geoscience and Remote Sensing, 39(1), 8 to 20. https://doi.org/10.1109/36.898661.
10. Berardino, P., Fornaro, G., Lanari, R., and Sansosti, E. (2002). A new algorithm for surface deformation monitoring based on small baseline differential SAR interferograms. IEEE Transactions on Geoscience and Remote Sensing, 40(11), 2375 to 2383. https://doi.org/10.1109/TGRS.2002.803792.
11. Hanssen, R. F. (2001). Radar interferometry: Data interpretation and error analysis (Remote Sensing and Digital Image Processing, Vol. 2). Kluwer Academic Publishers. https://doi.org/10.1007/0-306-47633-9